Arolwg – Strategaeth Gyllideb 2026 – 2027 Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf

Ers nifer o flynyddoedd, mae'r Cyngor wedi gofyn i bob maes gwasanaeth nodi cyfleoedd posibl i weithredu mewn modd sy'n fwy effeithlon heb effeithio ar wasanaethau rheng flaen.  Cytunodd 72% o'r bobl a gymerodd ran yng Ngham 1 o'r ymgynghoriad ar y gyllideb y dylid parhau â'r dull yma, sydd wedi cyflawni mesurau effeithlonrwydd gwerth dros £40 miliwn yn ystod y tair blynedd diwethaf. Roedden nhw hefyd wedi cydnabod ei bod yn dod yn anoddach bob blwyddyn i gyflawni arbedion o'r fath heb effeithio ar y gwasanaethau rheng flaen.

Mae Uwch Reolwyr y Cyngor wedi nodi mesurau pellach ar gyfer y flwyddyn nesaf. Byddai'r mesurau yma'n arwain at ostyngiad o dros £6 miliwn o ran gofynion y gyllideb.

Cytunodd 48% o’r bobl a gymerodd ran yng Ngham 1 y dylai’r Cyngor dalu am yr holl gynnydd mewn costau ar gyfer ysgolion, a dywedodd 95% o bobl fod Ysgolion yn “bwysig iawn” neu’n “eithaf pwysig”.

Cynigir blaenoriaethu cyllideb yr Ysgolion y flwyddyn nesaf, gan barhau â'r dull sydd wedi’i ddefnyddio ers nifer o flynyddoedd. Byddai hyn yn golygu bod y Cyngor yn talu am y cynnydd o 4.8% (£10.4 miliwn) mewn costau ar gyfer ysgolion, yn ogystal ag £1 filiwn ychwanegol ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol ac ysgolion arbennig. Mae hyn yn uwch na'r cynnydd yn y cyllid y mae'r Cyngor wedi'i dderbyn gan Lywodraeth Cymru, sef 4.5%.

Roedd yr adborth a dderbyniwyd yn ystod Cam 1 yn nodi bod 80% o bobl yn cytuno â dull y Cyngor mewn perthynas ag adolygu pob ffi a thâl yn unigol.

Dilynodd y Cyngor y dull yma ac ystyriodd hefyd y gyfradd chwyddiant gyffredinol (Mynegai Prisiau Defnyddwyr) o 3.4% ym mis Rhagfyr 2025, yn ogystal â'r pwysau penodol sy'n ymwneud â chwyddiant gwerth dros 5% wrth ddarparu rhai gwasanaethau. 

Yn unol â’r dull yma, mae nifer o feysydd wedi’u nodi fel meysydd lle mae angen gweithredu dull penodol ac mae meysydd eraill wedi’u nodi fel meysydd sydd wedi’u rhewi, mae manylion y rhain wedi’u nodi yn y tabl isod.

Yn sgil y cynnydd yng nghostau darparu gwasanaethau, mae'r Cyngor yn cynnig cynnydd safonol o 5% ar gyfer pob ffi a thaliad yn 2026-2027. Byddai hyn yn golygu na fyddai’r Cyngor yn trosglwyddo effaith lawn y cynnydd o ran chwyddiant i gwsmeriaid / defnyddwyr gwasanaethau. Mae modd gweld adroddiad Ffioedd a Thaliadau'r Cyngor yma (CYNGOR BWRDEISTREF SIROL RHONDDA CYNON TAF). Cyfanswm yr incwm ychwanegol amcangyfrifedig a fyddai'n cael ei gynhyrchu yn sgil y cynigion yma yw £412,000.

Mae cynigion y Cabinet, ochr yn ochr â chynigion amgen a gyflwynwyd gan yr Aelodau Etholedig sy'n rhan o Grŵp heb Fwyafrif (Y Cynghorydd Lisles a'r Cynghorydd Johnson) wedi'u nodi isod. Mae'r prif newidiadau sydd wedi'u nodi yn y cynigion amgen yn cynnwys cynyddu'r ffi parcio 'hyd at 1 awr' mewn meysydd parcio arhosiad byr o £0.80 i £1.00 ac ymestyn yr oriau codi tal ar ddydd Sadwrn o '8am – 10am' i '8am - 3pm'. Amcangyfrifir y bydd y cynigion amgen yn cynhyrchu incwm ychwanegol gwerth tua £20,000 y flwyddyn a byddai angen monitro'r sefyllfa yn ystod y flwyddyn i gadarnhau hyn

 1 - Parcio am ddim ym mhob un o feysydd parcio eraill y Cyngor, heblaw am Aberdâr a Phontypridd. Cynigir ymestyn y cynllun parcio am ddim yn ystod mis Rhagfyr i gynnwys meysydd parcio'r Cyngor yn Aberdâr a Phontypridd, ar ôl 10am.

Dangosodd adborth Cam 1 fod 55% o'r bobl a gymerodd ran yn cytuno bod angen cymysgedd o fesurau i ddiogelu gwasanaethau a bod angen cyflwyno cynnydd i gyfraddau Treth y Cyngor. Y cynnig a dderbyniodd y gyfradd fwyaf o gefnogaeth (47%) oedd y cynnig i gyflwyno cynnydd sy'n llai na 3% a'r cynnig a dderbyniodd y gyfradd fwyaf o wrthwynebiad oedd y cynnig i gyflwyno cynnydd gwerth dros 5% yng nghyfraddau Treth y Cyngor (79%). Roedd 52% o bobl yn anghytuno â chynnydd o rhwng 3% a 5%.

Mae'r gyllideb gyfredol wedi'i modelu ar gynnydd o 4% yng nghyfraddau Treth y Cyngor ar gyfer 2026 – 2027, sy'n ceisio diogelu gwasanaethau ac sy'n ystyried gallu trigolion i dalu'r cynnydd yma. Mae cynnydd o 1% yn cynhyrchu incwm ychwanegol gwerth £1.151 miliwn (ar ôl costau Rhyddhad Treth y Cyngor). Bydd cynnydd o 4% yn golygu cynnydd o 91c yr wythnos ar gyfer eiddo Band A a £1.36 yr wythnos ar gyfer eiddo Band D.

Mae gan y Cyngor gronfa wrth gefn “cyllid trosiannol” gwerth £4.745 miliwn. Mae'r gronfa yma'n ein galluogi ni i ledaenu effaith gostyngiadau yn y gyllideb dros gyfnod hirach.  Mae'r gronfa hon wedi cael ei defnyddio ers blynyddoedd lawer er mwyn sicrhau cyllideb fantoledig mewn modd synhwyrol a chaiff y gronfa ei hailgyflenwi'n gyson. 

Mae'r adborth o'r ymgynghoriad Cam 1 yn nodi bod 68% o bobl yn cytuno â dull y Cyngor o ran defnyddio cronfeydd wrth gefn.

Cynigir talu'r bwlch sy'n weddill yn y gyllideb gwerth £911,000 yn 2026-27 (os cytunir ar gynigion eraill fel y cynigion sy'n ymwneud â Threth y Cyngor a Ffioedd a Thaliadau) gan ddefnyddio arian o'r gronfa hon.